Virtual Net Billing στην Κύπρο: Φωτοβολταϊκά Χωρίς Στέγη

Κάθε εβδομάδα μιλάμε με ανθρώπους που θέλουν φωτοβολταϊκά αλλά δεν έχουν πού να τα βάλουν. Μένουν σε διαμέρισμα στη Λεμεσό χωρίς δικαίωμα στην ταράτσα, ή σε παλιό σπίτι στην παλιά Λευκωσία με μικρή, σκιασμένη στέγη, ή έχουν κατάστημα και ο ιδιοκτήτης δεν επιτρέπει πάνελ. Πολλοί από αυτούς έχουν ένα οικόπεδο στο χωριό ή ένα δεύτερο κτίριο με μια χαρά νότια στέγη.

Το Virtual Net Billing (Εικονικός Συμψηφισμός Λογαριασμών) είναι το σχέδιο που φτιάχτηκε γι' αυτή την περίπτωση. Τα πάνελ μπαίνουν εκεί που υπάρχει ήλιος, και η ενέργεια που εξάγουν πιστώνεται στον λογαριασμό ΑΗΚ ενός ακινήτου σε άλλο σημείο. Είναι χρήσιμο, όμως τα νούμερα δουλεύουν πολύ διαφορετικά από ένα κανονικό σύστημα στη στέγη, και αξίζει να καταλάβετε γιατί πριν υπογράψετε οτιδήποτε.

Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε πώς λειτουργεί το Virtual Net Billing στην Κύπρο, για ποιους είναι κατάλληλο, πόσο αξίζει σε ευρώ και πώς γίνεται η αίτηση.

Τι είναι το Virtual Net Billing

Στο απλό Net Billing, τα πάνελ βρίσκονται στο κτίριο που καταναλώνει την ενέργεια. Το σπίτι χρησιμοποιεί όση μπορεί τη μέρα και εξάγει την υπόλοιπη. Ο λογαριασμός ΑΗΚ σας χρεώνει την εισερχόμενη ενέργεια και σας πιστώνει την εξερχόμενη.

Το Virtual Net Billing χωρίζει τις δύο τοποθεσίες. Το φωτοβολταϊκό σύστημα εγκαθίσταται σε έναν χώρο και συνδέεται στο δίκτυο εκεί. Δεν έχει δική του κατανάλωση, άρα εξάγει όλη την παραγωγή του. Αυτή η εξερχόμενη ενέργεια πιστώνεται, σε ευρώ, στον λογαριασμό κατανάλωσης ενός άλλου υποστατικού: του σπιτιού, του διαμερίσματος ή της επιχείρησής σας.

Τη δουλειά την κάνουν δύο μετρητές. Ο ένας καταγράφει την παραγωγή του εικονικού συστήματος. Το υποστατικό που καταναλώνει κρατά τον δικό του αμφίδρομο μετρητή, που καταγράφει τις εισαγωγές (και τις εξαγωγές, αν υπάρχουν). Ο προμηθευτής συμψηφίζει τα δύο σε κάθε λογαριασμό, μηνιαίο ή διμηνιαίο ανάλογα με την κατηγορία διατίμησης, σε περίοδο 12 μηνών, όπως και στο κανονικό Net Billing.

Η ρύθμιση γίνεται με σύμβαση Εικονικού Συμψηφισμού Λογαριασμών με τον προμηθευτή σας, διάρκειας 10 ετών, που μπορεί να ανανεωθεί με βάση το πλαίσιο που θα ισχύει τότε.

Virtual Net Billing ή Virtual Net Metering

Οι δύο όροι μπερδεύονται συνέχεια, και η διαφορά έχει σημασία.

• Virtual Net Metering (Εικονικός Συμψηφισμός Μετρήσεων): το παλιότερο σχέδιο για οικιακούς καταναλωτές (μέχρι 10,4 kWp) και επαγγελματίες γεωργούς και οινοποιεία (μέχρι 100 kWp). Οι πιστώσεις μετρούσαν σε κιλοβατώρες, άρα μια εξερχόμενη kWh συμψήφιζε σχεδόν μία προς μία μια εισερχόμενη. Η ΑΗΚ προσφέρει πλέον αυτή τη σύμβαση μόνο σε όσους υπέβαλαν αίτηση στον Διαχειριστή Συστήματος Διανομής μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025. Για νέα συστήματα έχει κλείσει.
• Virtual Net Billing (Εικονικός Συμψηφισμός Λογαριασμών): το σχέδιο που η ΑΗΚ εξακολουθεί να αναφέρει για νέα συστήματα. Οι πιστώσεις μετρούν σε ευρώ, και η εξερχόμενη ενέργεια αποτιμάται στη χαμηλότερη τιμή εξαγωγής του Net Billing.

Αν διαβάσετε παλιότερο άρθρο που υπόσχεται ότι ένα εικονικό σύστημα θα «μηδενίσει τον λογαριασμό», σχεδόν σίγουρα αναφερόταν στο Virtual Net Metering. Τα οικονομικά παρακάτω αφορούν το Virtual Net Billing, δηλαδή αυτό που παίρνει μια νέα αίτηση σήμερα.

Για ποιους είναι κατάλληλο

Το Virtual Net Billing έχει νόημα όταν ένα σύστημα στη στέγη του κτιρίου που χρησιμοποιείτε είναι αδύνατο ή δεν συμφέρει. Οι περιπτώσεις που βλέπουμε πιο συχνά:

• Ιδιοκτήτες διαμερισμάτων: έχετε το διαμέρισμα αλλά όχι την ταράτσα, ή η ταράτσα είναι ήδη γεμάτη θερμοσίφωνες και κλιματιστικά. Ένα σύστημα σε οικογενειακό οικόπεδο ή σε άλλο ακίνητο μπορεί να πιστώνει τον λογαριασμό του διαμερίσματος.
• Σκιασμένες ή πολύ μικρές στέγες: παλιά σπίτια στα χωριά, σπίτια ανάμεσα σε ψηλότερα κτίρια και στέγες με έντονη σκίαση από δέντρα ή γειτονικές πολυκατοικίες.
• Διατηρητέα ή κτίρια με περιορισμούς: ακίνητα όπου δεν επιτρέπονται πάνελ στη στέγη ή χρειάζονται εγκρίσεις που δύσκολα θα πάρετε.
• Επιχειρήσεις με γη: ξενοδοχεία, βιομηχανίες και φάρμες με ελεύθερο χώρο μακριά από το κύριο κτίριο. Η τροποποίηση του 2024 στο σχέδιο αυτοκατανάλωσης γράφτηκε εν μέρει για τους ξενοδόχους και επιτρέπει σε μια επιχείρηση να συνδυάσει ένα τοπικό σύστημα με ένα ή περισσότερα εικονικά συστήματα στον ίδιο λογαριασμό κατανάλωσης.
• Πολλαπλά ακίνητα: ιδιοκτήτες με καλή στέγη σε ένα κτίριο και μεγάλο λογαριασμό σε άλλο.

Αν η δική σας στέγη μπορεί να χρησιμοποιηθεί, έστω και εν μέρει, ένα κανονικό σύστημα στη στέγη είναι σχεδόν πάντα το καλύτερο πρώτο βήμα. Εξηγούμε γιατί στην επόμενη ενότητα.

Πόσο αξίζει στην πράξη

Αυτό είναι το κομμάτι που παραλείπουν οι περισσότερες προσφορές. Επειδή ένα εικονικό σύστημα δεν έχει κατανάλωση στον χώρο του, τίποτα από την παραγωγή του δεν αυτοκαταναλώνεται. Κάθε kWh εξάγεται, και στο Net Billing η εξερχόμενη ενέργεια πιστώνεται με τιμή που ορίζεται στο πλαίσιο της ΡΑΕΚ, πρόσφατα γύρω στα €0,09 έως €0,11 ανά kWh. Η ενέργεια που συμψηφίζει στο σπίτι σας κοστίζει περίπου €0,29 έως €0,32 ανά kWh με όλες τις χρεώσεις.

Σε ένα σύστημα στη στέγη, η ενέργεια που καταναλώνετε την ώρα που παράγεται σας γλιτώνει ολόκληρη τη λιανική τιμή. Σε ένα εικονικό σύστημα, κάθε μονάδα αξίζει την τιμή εξαγωγής. Μια «εικονική» kWh αξίζει περίπου το ένα τρίτο μιας kWh αυτοκατανάλωσης.

Ένα παράδειγμα με αριθμούς

Ας πάρουμε ένα σύστημα 5 kW σε οικογενειακό οικόπεδο κοντά στην Πάφο, με καθαρό νότιο προσανατολισμό. Στην Κύπρο αυτό παράγει περίπου 8.500 kWh τον χρόνο (ο οδηγός μας για το πόση ενέργεια παράγουν τα φωτοβολταϊκά στην Κύπρο εξηγεί από πού βγαίνει αυτός ο αριθμός).

• Ετήσια πίστωση εξαγωγής: 8.500 kWh επί €0,09 έως €0,11 κάνουν περίπου €765 έως €935 τον χρόνο.
• Τα ίδια 5 kW στη δική σας στέγη: αν η μισή παραγωγή καταναλωνόταν στο σπίτι με περίπου €0,30 και η άλλη μισή εξαγόταν με €0,10, θα άξιζε γύρω στα €1.700 τον χρόνο.
• Κόστος εγκατάστασης: ένα σύστημα 5 kW στη στέγη κοστίζει συνήθως €6.500 έως €7.500. Ένα εικονικό σύστημα στο έδαφος κοστίζει συνήθως περισσότερο, αν προσθέσετε τη βάση στήριξης, τυχόν εκσκαφές για καλώδια, τις άδειες και τους όρους σύνδεσης που εκδίδει ο Διαχειριστής Συστήματος Διανομής.

Με αυτά τα νούμερα ένα εικονικό σύστημα αποσβένεται σε περίπου 8 έως 11 χρόνια, ενώ ένα καλά αξιοποιημένο σύστημα στη στέγη σε λίγα χρόνια. Σε διάρκεια ζωής πάνελ 25 ετών βγαίνει ακόμα καθαρά κερδισμένο, αλλά είναι πιο αργή επένδυση. Δείτε τα ποσά ως ενδεικτικά: η τιμή εξαγωγής, ο χώρος και το κόστος σύνδεσης θα τα μετακινήσουν. Ο οδηγός κόστους έχει τις τρέχουσες τιμές για κανονικά συστήματα.

Πώς διαστασιολογείται ένα εικονικό σύστημα

Επειδή η πίστωση είναι ποσό σε ευρώ που αφαιρείται από τις χρεώσεις εισαγωγής, υπάρχει ένα ταβάνι στο τι μπορεί να συμψηφίσει. Στο Net Billing, όση πίστωση μένει μετά την ετήσια εκκαθάριση διαγράφεται, άρα ένα υπερμεγέθες σύστημα απλώς χαρίζει ενέργεια στο δίκτυο.

Στην πράξη, τα νοικοκυριά σπάνια φτάνουν αυτό το ταβάνι. Μια οικογένεια που εισάγει 6.000 kWh τον χρόνο πληρώνει γι' αυτές γύρω στα €1.800, και για να τις συμψηφίσει πλήρως με €0,10 ανά εξερχόμενη kWh θα χρειαζόταν περίπου 18.000 kWh, περισσότερα από όσα παράγει ένα σύστημα 10 kW. Για τα περισσότερα σπίτια, το όριο στο μέγεθος το βάζουν ο προϋπολογισμός και η απόσβεση, όχι ο κανόνας εκκαθάρισης. Για επιχειρήσεις με μεγάλους λογαριασμούς αξίζει σωστή μοντελοποίηση· ο υπολογιστής φωτοβολταϊκών δίνει μια πρώτη εκτίμηση.

Όρια και κανόνες

Οι βασικοί κανόνες, όπως τους δημοσιεύουν η ΑΗΚ και η Υπηρεσία Ενέργειας:

• Μέγεθος: μέχρι 400 kWp ανά λογαριασμό κατανάλωσης και ανά δικαιούχο, ή μέχρι 1 MW ανά λογαριασμό κατανάλωσης όταν το σύστημα περιλαμβάνει αποθήκευση ενέργειας.
• Ποιοι μπορούν να κάνουν αίτηση: φυσικά πρόσωπα, εταιρείες, και δημόσιες και τοπικές αρχές, για συστήματα συνδεδεμένα στο δίκτυο διανομής που καλύπτουν τη δική τους κατανάλωση.
• Πού μπορούν να μπουν τα πάνελ: στη στέγη νόμιμα ανεγερμένου κτιρίου· στο έδαφος οικοπέδου με νόμιμα υφιστάμενο κτίριο (χρειάζεται άδεια οικοδομής αν τα πάνελ καλύπτουν πάνω από 20 m²)· ή στο έδαφος οικοπέδου χωρίς κτίριο, εφόσον επιτρέπεται η εγκατάσταση και εξασφαλιστούν οι απαραίτητες πολεοδομικές και οικοδομικές άδειες.
• Αδειοδότηση: συστήματα πάνω από 50 kWp χρειάζονται Γενική Άδεια από τη ΡΑΕΚ πριν από την αίτηση στην ΑΗΚ.
• Σύμβαση: 10 χρόνια, με δυνατότητα ανανέωσης βάσει του πλαισίου που θα ισχύει τότε.

Οι λεπτομέρειες του σχεδίου έχουν αλλάξει αρκετές φορές από το 2022, και ορισμένα σημεία, όπως το αν ένα νοικοκυριό μπορεί να έχει εικονικό σύστημα μαζί με σύστημα στη στέγη στον ίδιο λογαριασμό, εξαρτώνται από την ισχύουσα έκδοση του σχεδίου. Τα ελέγχουμε με τις τρέχουσες οδηγίες της ΑΗΚ και της Υπηρεσίας Ενέργειας σε κάθε αίτηση.

Η διαδικασία αίτησης

Τα βήματα ακολουθούν τη συνηθισμένη διαδρομή σύνδεσης στο δίκτυο, με ένα επιπλέον στάδιο για τη γη ή το κτίριο όπου θα μπουν τα πάνελ.

1. Έλεγχος χώρου: επιβεβαιώνουμε ότι ο χώρος έχει πλήρη ηλιοφάνεια, ότι η χρήση γης επιτρέπει φωτοβολταϊκά και ποιος είναι ο ιδιοκτήτης. Αν το οικόπεδο ανήκει σε συγγενή, πάρτε νωρίς τη γραπτή συγκατάθεσή του.
2. Άδειες: αίτηση στην αρμόδια επαρχιακή αρχή για άδεια οικοδομής ή πιστοποιητικό εξαίρεσης, ανάλογα με τον χώρο.
3. Αίτηση στην ΑΗΚ: αίτηση στην ΑΗΚ ως Διαχειριστή Συστήματος Διανομής, με άδεια ΡΑΕΚ πρώτα για συστήματα πάνω από 50 kWp.
4. Όροι σύνδεσης: η ΑΗΚ εκδίδει τους όρους και το κόστος σύνδεσης του χώρου, που πληρώνονται πριν ξεκινήσουν οι εργασίες.
5. Εγκατάσταση: τοποθετούνται πάνελ, inverter και βάσεις, και ακολουθεί επιθεώρηση από την ΑΗΚ και πιστοποιητικό συμμόρφωσης.
6. Σύμβαση: υπογράφετε τη σύμβαση Virtual Net Billing με τον προμηθευτή σας και οι πιστώσεις αρχίζουν να εμφανίζονται στον λογαριασμό κατανάλωσης.

Το στάδιο της σύνδεσης είναι συνήθως το πιο αργό, όπως σε κάθε εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στην Κύπρο, και αγροτικοί χώροι μακριά από διαθέσιμη χωρητικότητα δικτύου μπορεί να καθυστερήσουν περισσότερο.

Εναλλακτικές που αξίζει να συγκρίνετε

Πριν δεσμευτείτε σε εικονικό σύστημα, συγκρίνετέ το με αυτές τις επιλογές:

• Ένα μικρότερο σύστημα στη στέγη: ακόμη και 2 έως 3 kW σε στέγη με μερική σκίαση μπορεί να αποδώσουν περισσότερο από ένα μεγαλύτερο εικονικό σύστημα, επειδή περισσότερη από την παραγωγή τους αξιοποιείται στην πλήρη τιμή.
• Πάνελ στη στέγη μαζί με μπαταρία: ένα σύστημα αποθήκευσης με μπαταρία μεταφέρει το πλεόνασμα της μέρας στο βράδυ, εκεί όπου η διαφορά ανάμεσα στην τιμή εισαγωγής και εξαγωγής του Net Billing κοστίζει περισσότερο.
• Κοινόχρηστη ταράτσα πολυκατοικίας: κάποιες πολυκατοικίες συμφωνούν να μπουν πάνελ στην κοινόχρηστη ταράτσα. Χρειάζεται συμφωνία της διαχειριστικής επιτροπής και σωστή μέτρηση, αλλά επιτρέπει αυτοκατανάλωση.

Μπορούμε ευχαρίστως να κοστολογήσουμε περισσότερες από μία λύσεις για να τις συγκρίνετε δίπλα δίπλα.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορώ να έχω Virtual Net Billing αν μένω σε διαμέρισμα;

Ναι, είναι μία από τις βασικές χρήσεις του. Τα πάνελ χρειάζονται κατάλληλο χώρο αλλού, όπως ένα οικόπεδο ή άλλο κτίριο, και η πίστωση εξαγωγής εφαρμόζεται στον λογαριασμό κατανάλωσης ΑΗΚ του διαμερίσματός σας.

Ισχύει ακόμα το Virtual Net Metering στην Κύπρο;

Όχι για νέα συστήματα. Η ΑΗΚ προσφέρει συμβάσεις Virtual Net Metering μόνο σε όσους υπέβαλαν αίτηση σύνδεσης μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025. Τα νέα εικονικά συστήματα μπαίνουν στο Virtual Net Billing.

Πόσο θα μειώσει τον λογαριασμό μου το Virtual Net Billing;

Κάθε εξερχόμενη kWh πιστώνεται με την τιμή εξαγωγής του Net Billing, πρόσφατα περίπου €0,09 έως €0,11. Ένα εικονικό σύστημα 5 kW που παράγει γύρω στις 8.500 kWh τον χρόνο αξίζει περίπου €765 έως €935 τον χρόνο σε πιστώσεις.

Πρέπει το οικόπεδο να είναι στο όνομά μου;

Χρειάζεστε νόμιμο δικαίωμα εγκατάστασης στον χώρο και τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη αν δεν είναι δικός σας. Οι κανόνες ιδιοκτησίας και πολεοδομίας διαφέρουν από οικόπεδο σε οικόπεδο, γι' αυτό τα επιβεβαιώνουμε πριν υποβληθεί οποιαδήποτε αίτηση.

Μπορώ να προσθέσω μπαταρία σε εικονικό σύστημα;

Ναι. Το όριο μεγέθους ανεβαίνει στο 1 MW ανά λογαριασμό κατανάλωσης με αποθήκευση, αν και για ένα νοικοκυριό η μπαταρία αποδίδει περισσότερο στο ίδιο το σπίτι, όπου μπορεί να καλύψει τη βραδινή κατανάλωση.

Αν έχετε οικόπεδο ή δεύτερο κτίριο και θέλετε να μάθετε αν το Virtual Net Billing σας συμφέρει, ζητήστε προσφορά και θα μοντελοποιήσουμε τον χώρο, τη σύνδεση και την απόδοση σε σύγκριση με ένα σύστημα στη στέγη.